خلاصه کتاب شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو+پادکست
خلاصه کتاب شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو+پادکست
گوش کنید! پادکست خلاصه کتاب شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو
چگونه با شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو، تصمیم‌های اساسی بگیریم؟
تکنیک( Six Thinking Hats)
این مقاله به همت گروه آموزشی راز تیوان و به منظور بررسی عمیق و کاربردی یکی از مهم‌ترین تکنیک‌های توسعه مهارت تفکر و تصمیم‌گیری، یعنی کتاب شش کلاه تفکر اثر دکتر ادوارد دوبونو، تهیه شده است. از شما خواننده گرامی دعوت می‌کنیم تا در ادامه با ما همراه باشید و راز تسلط بر فرایند تفکر خود را کشف کنید.
نظم‌بخشی به پیچیدگی‌های ذهنی با کتاب شش کلاه تفکر
یکی از چالش‌های اساسی تفکر، پیچیدگی و پراکندگی آن است. هنگامی که در مورد یک مسئله فکر می‌کنیم، انواع افکار، احساسات، آمار و ارقام، و حتی خوش‌بینی و بدبینی به صورت همزمان به ما هجوم می‌آورند. این هجوم اجازه نمی‌دهد که تفکر ما به درستی پیش برود و یک نتیجه جامع و درست از آن استخراج شود.
دکتر ادوارد دوبونو با نگارش کتاب شش کلاه تفکر (Six Thinking Hats)، تحولی نوین در عرصه تفکر ایجاد کرد و باعث شد که بسیاری از انسان‌ها، تفکر ساختارمند و منظم را بیاموزند. مفاهیم این کتاب، ابزاری کاربردی را در اختیار شما قرار می‌دهد تا هر مسئله یا مشکلی را به شکلی اساسی تجزیه و تحلیل کرده، جوانب مختلف آن را بسنجید و در نهایت بهترین تصمیم ممکن را بگیرید.
اگر به دنبال بهبود مهارت تصمیم‌گیری و ایده پردازی خود هستید، کتاب شش کلاه تفکر بهترین ابزاری است که شما را در رسیدن به این هدف یاری خواهد کرد .
ادوارد دوبونو، پدر تفکر خلاق
دکتر ادوارد دوبونو در سیزدهم ماه مه سال ۱۹۳۳ در مالت متولد شد. او تحصیلات خود را در رشته پزشکی در دانشگاه مالت آغاز کرد و سپس با بورس تحصیلی به دانشگاه آکسفورد رفت و مدارک دکترای فلسفه و افتخاری روانشناسی و علوم طبیعی را دریافت کرد.
ادوارد دوبونو به عنوان متفکر و پدر تفکر خلاق در جهان شناخته می‌شود. دیدگاه مهم او این است که تفکر، یک مهارت است و ارتباطی به هوش ندارد. بنابراین، می‌توان مهارت فکر کردن را آموخت و آن را تقویت کرد.
کتاب شش کلاه تفکر در سال ۱۹۸۵ توسط ادوارد دوبونو روانه بازار شد و به دلیل جذابیت و کاربردی بودن، در مدت کوتاهی نسخه‌های بسیاری از آن فروش رفت. سازمان‌های بزرگی نظیر مایکروسافت نیز از تکنیک‌های موجود در این کتاب استفاده می‌کنند.
هدف اصلی کتاب شش کلاه تفکر: تفکر ساختاریافته
مسئله اصلی که کتاب شش کلاه تفکر به آن می‌پردازد، این است که چگونه شیوه تفکر روشمند و درست را به مخاطب بیاموزد. دکتر ادوارد دوبونو می‌دانست که در هنگام تفکر، ما با انواع افکار روبرو می‌شویم و نمی‌توانیم به همین دلیل درست بیندیشیم.
نیاز به تکنیکی وجود دارد که به ما اجازه دهد افکار خود را دسته‌بندی کنیم و به صورت مجزا به هر دسته بیندیشیم. این تکنیک، شش مدل فکری یا “کلاه” (Six Thinking Hats) را در اختیار ما قرار می‌دهد که هر کدام نماینده بخش خاصی از افکار ما هستند.
انتخاب یک کلاه، در واقع انتخاب یک مدل فکری خاص است که باعث می‌شود افکار مختلف ما با هم تداخل پیدا نکنند و بتوانیم در زمان مناسب، از زوایای مختلف به موضوع نگاه کنیم. ذهن ما نمی‌تواند به طور همزمان در جهات مختلف (مانند منطق، عواطف و احساسات) حساسیت خود را به حداکثر برساند، اما اگر آن را در یک زمان واحد روی یک جهت مشخص متمرکز کنیم، قطعاً حساسیت ذهن ما در آن جهت به حداکثر خواهد رسید.
آشنایی سریع با شش کلاه تفکر
در کتاب شش کلاه تفکر، شش کلاه رنگی پیش روی ما قرار داده می‌شود که هر کدام نماد یک نوع تفکر خاص هستند:
|
رنگ کلاه |
نقش فکری کلاه | تمرکز بر… |
|
سفید |
خنثی و عینیت‌گرا |
آمار و اطلاعات |
|
قرمز |
هیجان و عواطف |
دیدگاه‌های هیجانی |
|
سیاه |
احتیاط و انتقاد |
خطرها، مشکلات، نقاط ضعف |
|
زرد |
مثبت و آفتابی |
جنبه‌های مثبت و امیدوارکننده |
|
سبز |
خلاقیت و شکوفایی |
ایده‌های نو و جدید |
| آبی | کنترل و مدیریت |
سازماندهی فرایند تفکر |
بررسی کامل نقش‌های شش کلاه تفکر
برای استفاده بهینه از تکنیک شش کلاه تفکر، لازم است با نقش هر کلاه به طور کامل آشنا شویم:
۱. کلاه سفید: بی‌طرفی، اطلاعات و ارقام
وقتی کلاه سفید را بر سر می‌گذاریم، شبیه به فردی خنثی، منفعل و کنش‌پذیر می‌شویم که حواسش به چیزی جز آمار و ارقام و اطلاعات نیست. تفکر سفید باید کاری کند که ما واقعیت‌ها را بدون هیچ سوگیری و قضاوتی مورد ارزیابی قرار دهیم.
در جلسات گروهی، فردی که کلاه سفید را می‌پوشد، باید آمار و ارقام مربوط به موضوع بحث را بیان کند و هیچ‌گونه احساس یا تعصبی از خود نشان ندهد. این کلاه معمولاً در آغاز بحث وارد عمل می‌شود.
وظیفه مهم کلاه سفید، تشخیص اطلاعاتی است که ناپیدا و در عین حال ضروری هستند. این کلاه ابزارهایی مانند تحقیق و بررسی برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز را ارائه می‌دهد.
۲. کلاه قرمز: نماد عواطف و احساسات
کلاه تفکر قرمز، نماینده هیجان‌ها، احساسات و عواطف است. با پوشیدن این کلاه، این حق را به خود می‌دهیم که بخش عاطفی ذهنمان را آزاد کنیم و عواطفی مثل خشم، عشق یا ترس را در قبال مسئله بروز دهیم.
نکته مهم در مورد استفاده از کلاه قرمز این است که اصلاً نیازی به توضیح و استدلال در مورد عواطف نیست. برای مثال، می‌توان بدون هیچ دلیلی گفت: «من از انجام این کار می‌ترسم».
کلاه قرمز دو طیف احساس را در بر می‌گیرد: نخست، احساسات معمول (مانند ترس و نفرت) و دوم، برداشت‌ها و داوری‌های پیچیده‌ای که به راحتی قابل توجیه منطقی نیستند، مثل احساسات ادراکی و زیبایی‌شناسانه.
۳. کلاه سیاه: مهم‌ترین کلاه و محتاط‌ترین منتقد
دکتر ادوارد دوبونو در مقدمه کتاب شش کلاه تفکر بیان می‌کند که برخی کلاه سیاه را به غلط به کلاه بد تشبیه کرده‌اند، در حالی که سیاه باارزش‌ترین کلاه و به طور قطع دارای بالاترین کاربرد است.
استفاده از کلاه سیاه به معنای مراقبت و احتیاط است، زیرا اشکالات، خطرات و مسائل بالقوه را مطرح می‌کند. کلاه سیاه به ما کمک می‌کند تا خطرات احتمالی را مشخص کرده و از بروز ضرر برای خود، دیگران و جامعه جلوگیری کنیم.
کسی که این کلاه را بر سر می‌گذارد، باید بحث‌ها و افکار سایر کلاه‌ها را نقد کند و بگوید کدام بخش از افکار، با منابع، اخلاقیات و اهداف ما سازگار نیست. وظیفه کلاه سیاه این است که معایب و شکاف‌های ایده‌های دیگران را نشان دهد. بهتر است در اجرای جمعی این تکنیک، فردی باتجربه و دنیا دیده، کلاه سیاه را بر سر بگذارد.
۴. کلاه زرد: مثبت‌اندیشی و منافع منطقی
رنگ زرد، نمادی از تابش خورشید و خوش‌بینی مثبت‌اندیشانه است. هنگامی که یک موضوع مطرح می‌شود، کلاه زرد وظیفه دارد تا ارزش‌ها و منافع منطقی که در دل موضوع نهفته است را شناسایی و استخراج کند.
کلاه زرد خوش‌بینی بیهوده به خرج نمی‌دهد، بلکه اساس آن عقل و منطق است و مزایا و منافع منطقی موضوع را آشکار می‌کند. اگر یک ایده در جلسه مطرح شود، کلاه زرد آن را بررسی کرده و با دلیل و منطق بیان می‌کند که چرا ایمان دارد این ایده با موفقیت روبرو می‌شود. عملکرد کلاه سیاه و زرد عکس یکدیگر است.
۵. کلاه سبز: اختیار تام خلاقیت و ایده‌های نو
در طبیعت، رنگ سبز مظهر و منشأ تمامی خلاقیت‌هاست. کلاه سبز در کتاب شش کلاه تفکر نماینده افکار نو و خلاقانه است.
هنگامی که کلاه سبز را بر سر می‌گذاریم، باید اجازه دهیم خلاقیت ما شکوفا شود و ایده‌ها و گزینه‌های جدید از وجود ما بجوشد. در این مرحله، نباید به خوب یا بد بودن ایده‌ها فکر کنیم؛ بلکه پس از برداشتن کلاه سبز، باید با کمک کلاه‌های زرد و سیاه، جوانب مثبت و منفی ایده‌ها را ارزیابی کنیم. کلاه سبز روی تغییر و تحول تمرکز دارد و روش‌های جدیدتر و بهتر را پیش روی اعضای گروه قرار می‌دهد.
۶. کلاه آبی: عامل کنترل و سازماندهی فرایند تفکر
در روانشناسی رنگ، آبی همواره نشانه آرامش است. کلاه آبی نشانه سازماندهی اندیشه، مدیریت فرایند تفکر و کنترل بر نحوه استفاده از سایر کلاه‌هاست.
در جلسات گروهی ایده پردازی، کلاه آبی در ابتدای جلسه پیش‌قدم شده و ترتیب استفاده از کلاه‌ها را مشخص می‌کند. حضور فعال و جدی کلاه آبی اجازه نمی‌دهد که نظم جلسه به هم بخورد و از مجادله بین اعضا جلوگیری می‌کند.
یکی از وظایف مهم کلاه آبی این است که اندیشه و عقاید سایر کلاه‌ها را ارزیابی و سازماندهی کند. این کلاه هیچ دیدگاهی از خود ارائه نمی‌دهد و تنها روی جمع‌بندی و تهیه گزارش از نشست متمرکز می‌شود.
مزایای کلیدی بکارگیری تکنیک شش کلاه تفکر
بکارگیری تکنیک‌ها و روش‌های مندرج در کتاب شش کلاه تفکر مزایای متعددی دارد:
- به حداکثر رساندن همکاری سازنده و به حداقل رساندن رفتارهای غیرسازنده.
- توانایی بررسی مسائل و ایده‌ها به شیوه‌ای درست و ساختارمند.
- برگزاری جلسات کوتاه‌تر و در عین حال ثمربخش‌تر.
- این شیوه تفکر تنها به مشکلات و نقاط ضعف نمی‌پردازد، بلکه فرصت‌ها و ایده‌های نو و خلاقانه را نیز مد نظر قرار می‌دهد.
- تفکر همزمان از زوایای مختلف به موضوع، اجازه نمی‌دهد که هیچ نکته یا دغدغه‌ای پوشیده و پنهان بماند.
- وجود کلاه آبی در تفکر جمعی، جلوی مجادلات و بی‌نظمی‌های احتمالی را می‌گیرد، در حالی که در سایر روش‌های تفکر جمعی، بحث و مجادله ممکن است شکل بگیرد.
نتیجه‌گیری: بهبود مهارت حل مسئله
تکنیک‌هایی که در کتاب شش کلاه تفکر ارائه می‌شود، می‌تواند مهارت ما در زمینه حل مسئله و تصمیم‌گیری را به میزان قابل توجهی بهبود ببخشد. چه به دنبال راه‌حلی مناسب و منطقی برای برطرف کردن یک مشکل باشید و چه بخواهید کسب‌وکار خود را بهبود ببخشید، لازم است از این تکنیک ایده‌پردازی کمک بگیرید.
روش شش کلاه تفکر یکی از بهترین تکنیک‌های ایده‌پردازی است و به کمک آن می‌توانید کلکسیونی از بهترین و کارآمدترین ایده‌ها را کشف کنید.
یک سوال؟
شما از چه تکنیک‌های ایده‌پردازی برای حل مسائل استفاده می‌کنید؟
از نظر شما، قدرت کلاه سیاه (احتیاط)در مقایسه با کلاه زرد (منافع)، چقدر در فرآیند تصمیم‌گیری‌های حساس تأثیرگذار است؟
لطفاً نظرها، پرسش‌ها و پیشنهادهای خود را درباره مطالب این مقاله و در جهت بهبود کیفیت محتوا، در بخش دیدگاه‌های پایین همین صفحه با گروه آموزشی «راز تیوان» و سایر همراهان به اشتراک بگذارید.
نویسنده | مترجم | تهیه کننده: علی عباسی – مائده عباسی
